W niewielkiej wsi Kłębowiec pod Wałczem, w samym sercu Pomorza Zachodniego, stoją ruiny barokowego pałacu, który kiedyś należał do wpływowej rodziny Golców. To jedno z tych miejsc, gdzie czas zatrzymał się w 1945 roku – mury porośnięte dziką roślinnością, fragmenty elewacji z widocznymi jeszcze dekoracjami, a nad wszystkim bocianie gniazdo na herbie rodowym. Dla wielu to tylko kolejna ruina, ale jeśli lubi się klimat minionych epok i nie przeszkadza brak turystycznych udogodnień, warto się tu zatrzymać.

Pałac powstał w latach 1731-1745, kiedy właściciele majątku – rodzina von der Goltz – postanowili wznieść sobie reprezentacyjną siedzibę. Golcowie byli tu od XVI wieku, więc budowę nowej rezydencji można traktować jako ukoronowanie ich pozycji w regionie.

Barokowa rezydencja na wzór francuski

Architektura pałacu nawiązywała do francuskich wzorów, co w XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej było oznaką prestiżu. Budowla wzniesiona została na planie podkowy – charakterystyczny układ z centralną częścią i dwoma bocznymi skrzydłami. Część środkowa, najwyższa i najbardziej okazała, pełniła funkcje reprezentacyjne. Tu przyjmowano gości, tu odbywały się uroczystości rodzinne.

Boczne skrzydła miały bardziej praktyczne przeznaczenie. W jednym mieściły się pomieszczenia gospodarcze i kwatery dla służby, w drugim – domowa kaplica ewangelicka. Elewację zdobiono pilastrami, ryzalitami i gzymsami, a wnętrza ozdabiano malowidłami ściennymi i stiukowymi dekoracjami. Wszystko wskazuje na to, że Golcowie nie szczędzili pieniędzy na wystrój swojej siedziby.

Według lokalnej legendy, podczas budowy pałacu jeden z młodych von Goltzów obraził starą kobietę ze wsi, którą miejscowi uważali za znachorkę. Kobieta miała rzucić klątwę: „Zło do złego wraca, ty się ani zdrowiem ani pieniędzmi nie będziesz cieszył, a twoje dzieci nie pomieszkają w tym pałacu”. Co ciekawe, Golcowie po zaledwie czterdziestu latach przestali być właścicielami majątku.

Co zostało z dawnej świetności

W 1945 roku, tuż po wkroczeniu wojsk sowieckich, pałac spłonął. Od tamtej pory systematycznie niszczał, nikt nie podjął się jego odbudowy. Dziś można zobaczyć fragment centralnej części budynku oraz jedno z bocznych skrzydeł – to właśnie tam mieściła się kiedyś kaplica pałacowa, która najdłużej opierała się zniszczeniu.

Mimo upływu niemal 80 lat ruiny robią wrażenie. Zachowały się fragmenty murów z cegły, resztki architektonicznych detali, a na północnym szczycie – herb rodziny Golców flankowany postaciami rycerzy w zbrojach. Nad herbem od lat gnieździ się para bocianów, co dodaje miejscu specyficznego uroku. Niektórym to bocianie gniazdo kojarzy się wręcz z symbolicznym zwieńczeniem – natura przejęła to, co kiedyś należało do ludzi.

Wewnątrz ruin można dostrzec ślady dawnego bogactwa – fragmenty arkadowych wnęk, resztki gzymsów, miejsca gdzie kiedyś wisiały ozdobne drzwi z płycinami. Wszystko to zarośnięte dziką roślinnością, która tworzy niemal romantyczny klimat. Dla miłośników fotografii to gratka – światło przebijające się przez zarośla, kontrasty między starą cegłą a zielenią, klimat przemijania.

Dla kogo to miejsce

Ruiny w Kłębowcu to propozycja dla osób, które lubią nietypowe miejsca z historią, ale nie oczekują przygotowanej atrakcji turystycznej. Nie ma tu tablic informacyjnych, przewodników ani wyznaczonych ścieżek. To po prostu ruiny pośrodku wsi, do których można podejść i pospacerować.

Rodziny z dziećmi znajdą tu otwartą przestrzeń do zabawy – wokół ruin leży sporo starych cegieł, które mogą posłużyć do budowania własnych „zamków” (choć oczywiście trzeba uważać na ostre krawędzie i szkło, które czasem się tu pojawia). Miłośnicy historii i architektury docenią możliwość obejrzenia autentycznej barokowej budowli, nawet w takim stanie. Fotografowie znajdą tu dziesiątki ciekawych kadrów.

Nie jest to jednak miejsce dla osób, które oczekują dopieszczonych zabytków z pełną infrastrukturą. Ruiny są ruinami – trzeba uważać gdzie się stąpa, a w niektórych miejscach widać ślady dewastacji.

Park pałacowy i okolica

Wokół ruin rozciąga się dawny park pałacowy. Nie ma tu już regularnych alejek ani zaprojektowanych rabat, ale zostało sporo starych drzew, które pamiętają czasy świetności rezydencji. Wiosną i latem to przyjemne miejsce na spacer, jesienią park nabiera melancholijnego uroku.

Sama wieś Kłębowiec to niewielka miejscowość w gminie Wałcz, przez którą przepływa struga Kłębowianka. W okolicy można zobaczyć też neogotycki kościół pw. św. Heleny z lat 1923-1925 oraz stary młyn wodny. To region spokojny, typowo rolniczy, idealny na krótki wypad z miasta.

Historia rodziny Golców w Kłębowcu

Golcowie (Goltzowie) pojawili się w Kłębowcu już w XV wieku. Dokumenty z 1506 roku wspominają Andrzeja Gołcza z Kłębowca, który przedłożył królowi Aleksandrowi starsze dokumenty potwierdzające prawa rodu. W kolejnych stuleciach rodzina rozbudowywała swoje majątki, dzieliła je między spadkobierców, zawierała małżeństwa z innymi szlacheckimi rodami.

Wieś była wtedy znacznie większa niż dziś – w XVI wieku płacono podatki od 20-21 gospodarstw chłopskich, dwóch karczm i młyna. Golcowie stopniowo umacniali swoją pozycję, aż w XVIII wieku zdecydowali się na budowę okazałej rezydencji. Po zaledwie czterdziestu latach od zakończenia budowy stracili jednak majątek – co pasuje do wspomnianej legendy o klątwie.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać ruiny w Kłębowcu

Wstęp: Ruiny są swobodnie dostępne, nie ma opłat za wstęp ani godzin otwarcia. To obiekt w przestrzeni publicznej, można go zwiedzać o każdej porze dnia.

Jak dojechać: Kłębowiec leży około 15 km na północny wschód od Wałcza. Najwygodniej dojechać samochodem – z Wałcza kierować się drogą w stronę Mirosławca, następnie skręcić w kierunku Kłębowca. Ruiny znajdują się w centrum wsi, trudno ich nie zauważyć. Można zaparkować przy drodze w pobliżu zabytku.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne obejrzenie ruin i spacer po parku wystarczy 30-45 minut. Jeśli ktoś chce zrobić zdjęcia i dokładnie przyjrzeć się detalom architektonicznym, warto zarezerwować godzinę.

Co zabrać ze sobą: Wygodne buty – teren wokół ruin jest nierówny, porośnięty trawą i krzewami. Latem przydadzą się środki na komary. Jeśli ktoś planuje piknik, warto zabrać koc i prowiant, bo w okolicy nie ma sklepów ani restauracji.

Uwagi: Ruiny nie są zabezpieczone, nie ma ogrodzenia ani dozoru. Trzeba zachować ostrożność, szczególnie z dziećmi – fragmenty murów mogą być niestabilne, a w niektórych miejscach leży rozbite szkło. Nie należy wchodzić na wyższe partie murów ani do wnętrz, które wyglądają na niebezpieczne.

Połączenie z innymi atrakcjami: Wizytę w Kłębowcu można połączyć ze zwiedzaniem Wałcza (Baszta Kowalska, ruiny zamku), a także z wyprawą nad pobliskie jeziora – w okolicy jest ich kilkadziesiąt. Dla osób zainteresowanych zabytkami warto zajrzeć też do Tuczna, gdzie znajduje się późnobarokowy kościół.