Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Tuczynie to masywna późnogotycka świątynia, która dominuje nad południowo-zachodnią pierzeją rynku. Budowę murowanej świątyni zapoczątkował w 1522 roku Maciej von Wedel-Tuczyński, a prace trwały 6 lat. To jeden z ciekawszych przykładów architektury sakralnej Pomorza Zachodniego, który przetrwał wieki mimo pożarów, zawalenia wieży i wojennych zniszczeń.

Historia kościoła w Tuczynie – od średniowiecza po dzień dzisiejszy

Pierwsza wzmianka o kościele w Tucznie pochodzi z 1335 roku, choć prawdopodobnie świątynia istniała tu już w XI wieku. W 1338 roku wzmiankowany jest już kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. W 1395 roku pożar zniszczył ten kościół, lecz odbudowa nastąpiła bardzo szybko. Obecna murowana budowla zastąpiła wcześniejszą, zapewne drewnianą świątynię.

Losy kościoła przez wieki przypominają historię całego regionu. W latach 1525-1598 świątynia znajdowała się w gestii protestantów, co było typowe dla tego obszaru w okresie reformacji. W 1622 roku biskup poznański Andrzej Opaleński dokonał ponownej konsekracji kościoła po odebraniu go protestantom w 1593 roku.

W 1636 roku zawalił się wieża, której odbudowy podjął się w 1640 roku Krzysztof Wedel-Tuczyński. Sześć lat później zakończono prace przy kruchcie, a w 1660 roku biskup poznański Wojciech Tolibowski dokonał ponownego poświęcenia świątyni wraz z jej czterema ołtarzami. Kolejne zniszczenia spowodowane pożarem odnotowano w 1834 roku, a naprawy trwały do 1842 roku.

Ród Wedlów-Tuczyńskich patronował kościołowi przez stulecia. To oni fundowali kolejne przebudowy i wyposażenie wnętrza. W kryptach pod kościołem chowani byli członkowie tego możnowładczego rodu.

Architektura późnogotyckiej świątyni halowej

Powstała masywna, późnogotycka świątynia halowa, trójnawowa, czteroprzęsłowa, zamknięta od wschodu pięciobocznym prezbiterium. Bryła budowli robi wrażenie – to solidna ceglana konstrukcja opięta przyporami, które nadają jej charakterystyczny gotycki wygląd.

Kościół uzyskał formę trójnawowej, pięcioprzęsłowej hali, bez wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium, z zamknięciem na wschodzie pięcioma bokami dwunastoboku. Po stronie zachodniej dostawiono wieżę na rzucie kwadratu. Wieża na rzucie zbliżonym do kwadratu ma cylindryczną wieżyczkę schodową przy narożu południowo-wschodnim i jest przykryta barokowym hełmem.

Z zewnątrz widać charakterystyczne elementy późnogotyckiej architektury. Zewnętrzne elewacje korpusu kościoła opięte zostały w całości przyporami, a dolna część ścian korpusu wraz z przyporami ujęta została wydatnym pogrubieniem, zwieńczonym rozbudowanym gzymsem. Elewacje zdobią blendy – ślepe arkady, które stanowią typowy element dekoracji gotyckiej.

Co zobaczysz we wnętrzu – sklepienia gwiaździste i barokowe ołtarze

Wchodząc do środka, od razu rzuca się w oczy przestronność wnętrza. Wnętrze korpusu na nawy podzieliły cztery pary ośmiobocznych filarów, tworzące w nawie głównej przęsła zbliżone do kwadratów. Murowane z czerwonej cegły filary międzynawowe ośmioboczne i rozmieszczone od wschodu i zachodu półfilary stoją na cokołach, z opaskami u nasady żeber sklepiennych.

Sklepienia gwiaździste z żebrami przekątnymi, rozwidlonymi przy narożnikach oraz z żebrami poprzecznymi to prawdziwa uczta dla oczu. Przestrzenie na sklepieniu wypełniają freski o geometrycznych i roślinnych motywach. Nie każdy wie, że takie dekoracje zachowały się w stosunkowo niewielu późnogotyckich świątyniach na Pomorzu.

Wyposażenie wnętrza pochodzi głównie z XVII wieku i reprezentuje styl barokowy. W barokowym ołtarzu głównym znajdują obrazy najprawdopodobniej pędzla znanego gdańskiego malarza Hermana Hana, choć możliwe też, że Han stworzył szkice, a dzieła kończyli jego uczniowie. W prawym dolnym narożniku obrazu „Koronacja NMP” widoczna jest podobizna Krzysztofa Tuczyńskiego – ciekawy przykład fundatorskiego upamiętnieni się w dziele sztuki.

Cztery wczesnobarokowe ołtarze boczne z pierwszej połowy XVII wieku kryją w sobie zabytkowe obrazy. Warto zwrócić uwagę także na ambonę, chrzcielnicę i prospekt organowy – wszystko to pochodzi z tego samego okresu i tworzy spójną całość.

W podziemiach kościoła znajdują się krypty: sześć pod nawą główną, jedna w nawie bocznej i jedna pod kruchtą. Przed laty były one dostępne do zwiedzania, obecnie ich stan wyklucza taką możliwość. W kryptach chowani byli członkowie rodu Wedlów-Tuczyńskich.

Kościół a zamek – sąsiedztwo dwóch zabytków

Kościół usytuowano w południowo-zachodniej części miasta, położonego w strategicznie ważnym miejscu na przesmyku między trzema jeziorami, po północnej stronie zamku. To sąsiedztwo nie jest przypadkowe – zarówno kościół, jak i zamek były dziełem tego samego rodu możnowładczego.

Kościół położony jest przy południowo-zachodniej pierzei rynku, w pobliżu Zamku Wedlów Tuczyńskich. Warto połączyć zwiedzanie obu zabytków – razem tworzą one spójną opowieść o historii miasta i jego fundatorów.

Dla kogo ta atrakcja i ile czasu przeznaczyć

Kościół zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury gotyckiej i barokowego wyposażenia wnętrz sakralnych. Dla osób pasjonujących się historią regionu to obowiązkowy punkt – świątynia jest świadectwem kilkuset lat lokalnych dziejów, od średniowiecza po czasy współczesne.

Rodziny z dziećmi również mogą tu zajrzeć, choć trzeba liczyć się z tym, że młodszym dzieciom może się znudzić. Najlepiej połączyć wizytę w kościele z zwiedzaniem pobliskiego zamku i spacerami po malowniczo położonym mieście.

Na spokojne zwiedzanie kościoła warto przeznaczyć około 30-40 minut. Jeśli ktoś interesuje się szczegółami architektonicznymi i chce dokładnie obejrzeć wszystkie ołtarze boczne, może to zająć nawet godzinę.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać i jak dojechać

Kościół jest dostępny do zwiedzania z przewodnikiem, kontakt w biurze parafialnym. Poza zorganizowanym zwiedzaniem można wejść do środka w czasie mszy świętych. Msze święte odbywają się w niedziele o 8.00 i 11.00 oraz w sobotę o 18.00, a w dni powszednie od poniedziałku do piątku o 18.00.

Wstęp do kościoła jest bezpłatny, choć warto zostawić niewielką ofiarę na utrzymanie zabytku. Dla grup zorganizowanych, które chcą skorzystać z przewodnika, opłaty ustala się indywidualnie w biurze parafialnym.

Jadąc ulicą M. Konopnickiej należy skręcić w ulicę Zygmunta Augusta lub 1 Maja, ulice te prowadzą do ulicy Zamkowej a dalej do ulicy Moniuszki, z obu tych ulic znajdują się wejścia na dziedziniec kościoła. Tuczno leży przy drodze wojewódzkiej 178, łączącej Wałcz z Drawskiem Pomorskim. Z Wałcza to około 30 kilometrów, z Drawska Pomorskiego podobna odległość.

Parking można znaleźć w okolicy rynku. Samo miasto jest niewielkie, więc dotarcie od parkingu do kościoła zajmuje kilka minut spacerkiem. Warto przy okazji zwiedzić również inne zabytki Tuczna – oprócz wspomnianego zamku zachował się tu zabytkowy układ urbanistyczny starego miasta oraz kilka innych historycznych obiektów.